❖ Дакъа 1 ❖
1Алиф-лам-мим.
2ХIара жайна -- цу чохь шеко яц -- нийса некъ бу /Делах/ кхоьруш болчарна.
3Ишттанаш бу уьш тешаш къайленах /гуш доцчу хIуманех -- ялсамани, жоьжахати, сур-тIай и. дI. кх./‚ хIуьттуш ламазна. Оха шайна деллачу рицкъанна тIера сагIа луш.
4Ишттанаш а бу уьш -- тешаш хьоьга доссийначух а‚ хьол хьалха доссийначух /КъурIанах‚ Товратах‚ Инжилах‚ и. дI. кх./ а‚ эхартах уьш кхоьруш а бу.
5Уьш бу шайн Делера нийсачу новкахь‚ уьш бу баккхийбийраш.
6Баккъалла а. ца тешаш берш -- царна бен дац ахьа шайна кхерам тесча а‚ ца тесча а‚ -- уьш тешар бац.
7Церан дегнаш а‚ лергаш а мухIар тоьхна дIакъевлина‚ церан бIаьргашна дуьхьал кирхьа ду‚ -- царна хир ду доккха Iазап.
❖ Дакъа 2 ❖
8Нахах бу цхьаберш‚ шаьш олуш: "Тешна тхо Делах а‚ тIаьххьарчу дийнах а"‚ -- уьш ма бац тешаш.
9Iехо гIерта уьш Дела а‚ иман диллинарш а‚ амма цара-м ца Iехабо шаьш бен‚ -- /и/ ца хаало-кх царна.
10Церан дегнашкахь цамгар ю‚ Дала алсам яьккхи и цамгарца‚ царна ма ду лазош долу Iазап‚ шаьш хиларна харц луьйш.
11Цаьрга аьлча: "Ма леладе лаьтта тIехь телхина дерг"‚ -- цара олу: "Тхо-м дика дерг лелош ма ду!"
12Уьш бац‚ ткъа‚ телхинарш? Мухха делахь а‚ хаа ца ло-кх царна.
13Цаьрга аьлча: "Тешийша‚ нах ма тешна"‚ -- цара олу: "Тхо тешар ду‚ ткъа‚ Iовдалш санна?" Баккъалла а. уьш бац‚ ткъа‚ Iовдалш? Амма ца хаьа-кх царна.
14Иман диллинчаьрца цхьаьнакхетча‚ цара олу: "Тхо тешна". Шайн шайтIанашца цьаьнабисча‚ цара олу: "Баккъалла а. тхо шуьца ма ду‚ тхо-м уьш /иман диллинарш/ хьийзош дарий".
15Дала хьийзор бу уьш‚ бахбийр бу уьш шайн тиларчохь‚ дIай-схьай уьдуш.
16Уьш бу нийсачу новкъах тилар эцнарш‚ ма са ца хили-кх церан йохка-эцарх‚ уьш ца хили-кх нийсачу новкъахь.
17Уьш тера бу‚ цIе а латийна‚ тIаккха цо шена гонаха дерг серладаьккхича‚ Дала шайн нур дIа а даьхьна‚ боданехь бисинчарех‚ шайна ган а ца гуш.
18Къора‚ мотт а ца хууш‚ бIаьрса доцуш -- уьш буха ца боьрзу-кх /Далла тIе/.
19Я стигларчу догIанан мархах тера‚ шена чохь бода‚ къовкъар‚ ткъес тухуш -- цара лергашчу пIелгаш духку‚ ткъес тоьхна баларх ларлуш. И Дела ма ву гуо бийр болуш цатешачарех.
20Ткъес герга ду церан бIаьрса дIадайа‚ шайна серла ма яьллинехь‚ дIабоьлху уьш цу чохь /серлонгахь/‚ шайна Iарж ма еллинехь‚ совцу. Далла лиънехьара‚ хазар а‚ бIаьрса а дIахьур дара церан: Дела массо хIуманна а ницкъ кхочуш ма ву.
❖ Дакъа 3 ❖
21ХIай нах! Шайн Кхиош-кхобушволчунна Iибадат де‚ И ву шу а‚ шул хьалха хилла берш а кхоьллинарг‚ шу хила мегара /Делах/ кхоьруш.
22И ву шуна латтанах мотт бина‚ стигланах гIирс бина‚ стиглара хи даийтина‚ цуьнца стоьмийх шуна рицкъ хилитийна. Ма нисве Делаца цхьа а‚ шайна хуъушехь.
23Шу шеконехь делахь‚ Оха Тхан лайга /Мухьаммад пайхамаре/ доссош хиллачух даладе цхьа сурат‚ цуьнга терра‚ кхайкха шайн тешаш‚ Дела воцург‚ шаьш бакълуьйш делахь.
24Аша и ца дахь‚-- аша и дийр ма дац -- шу кхера цIерах‚ ша нах а‚ тIулгаш а дагор долчу‚ ша кечйина хилла йолчу цатешачарна.
25Ахьа /хIай Мухьаммад/ кхаъ баккха иман диллинчаьрга а‚ дика Iамалш йиначаьрга а царна бошмаш хилар /ялсаманин/‚ бухахула оьхуш хин татолаш а долуш. Шайна цу чуьра стоьмийх рицкъа мел дели‚ цара олу: "ХIара ду хьалха а вайна делла хилла долу рицкъа" -- царна деллера цу чохь цунах тераниг. Царна цу чохь цIена зударий а хир бу‚ уьш цу чохь гуттар а лаьттар бу.
26Ма-дарра аьлча‚ Дела ийза ца ло масал даладан чуьрккал хIуманах а‚ цул лакхарчех а. Иман диллинчарна хаьа и шайна Делера бакъдерг дуйла‚ ткъа цатешачара олу: "ХIун лиъна-те Далла цу масалца?" Цо тилабо цуьнца дукханаш‚ Цо нисбо цуьнца дукханаш. Цуьнца тила-м ца бо Цо песакхберш бен.
27Уьш ма бу йохош Делаца хилла ваIда‚ барт хиллачул тIаьхьа‚ цара доькъу Дала хоттааьлла омра динарг‚ лела ма до лаьтта тIехь телхина хIуманаш‚ -- уьш ма бу эшнарш.
28Шу муха ца теша Делах: шу ма дарий делла‚ тIаккха Цо шу ден ма дира? Юха Цо долуьйтур ду шу‚ юха а дендийр ду‚ тIаккха Цунна тIе дIадуьгур ду шу.
29Иза ву лаьтта тIехь мел дерг шуна кхоьллинарг‚ тIаккха тIевирзира стигланна -- Цо дIанисйира и ворхI стигал йина‚ -- И массо хIума Ша хууш ма ву.
❖ Дакъа 4 ❖
30Хьан Кхиош-кхобуш волчо аьллера маликашка: "Со воллу лаьтта тIехь эла ван". Цара элира: "Ахьа кхуллу‚ ткъа‚ цу тIехь боьханиг дийрдерг а‚ цIий Iенордерг а‚ оха бийр бара Хьуна хастам а‚ вазвийр а ма вара Хьо". Цо элира: "Со хууш ма ву шуна ца хуург а".
31Цо Iамийра Адамна массо хIуманийн цIераш‚ тIаккха гайтира уьшмаликашка‚ элира: "Йийца Суна церан цIераш‚ шаьш хиллехь бакълуьйш".
32Цара элира: "Вонах цIена ву Хьо‚ ма дац-кха тхуна Iилма‚ Ахь тхуна Iамийнарг бен. Хьо ву-кх хууш верг а‚ хьекъале верг а".
33/Дала/ элира: "ХIай‚ Адам‚ ахь йийцал цаьрга церан цIераш". ТIаккха цо цаьрга церан цIераш йийцича‚ элира /Дала/: "Аса шуьга ца аьллера‚ ткъа‚ Со хууш ву стигланийн а‚ лаьттан а къайле‚ Со хууш ву аша гучудоккхуриг а‚ аша хьулдеш хилларг а".
34Оха аьллера маликашка: "Сужд де Адамна". ТIаккха цара сужд дира‚ иблис диссалц‚ и дуьхьала делира‚ цо куралла йира‚ -- и хиллера цатешачарех.
35Оха элира: "ХIай‚ Адам‚ ваха хьо а‚ хьан зуда а /ялсаманин/ бешахь‚ даа цунах шортта шайна луург‚ амма шу герга ма гIолаш хIокху диттана -- тIаккха шу хир ду шуна зулам динчарех".
36ТIаккха и шиъ дIашаршийра шайтIано цунах /ялсаманех/‚ арабехира уьш шаьш хиллачуьра. Оха элира: "Охьадисса‚ цхьаберш вукхарна мостагIий а хилла‚ шуна лаьттахь хIоттам а‚ цхьа хан тIекхаччалц бахам а хир бу".
37Адама Iамийра шен Кхиош-кхобучуьнгара дешнаш‚ Цо цунна гечдира‚ баккъалла а‚ И ву гечдеш а‚ къинхетаме а.
38Оха элира: "Охьадисса цигара /ялсаманера/ массо а. Соьгара нийса некъ ца кхочуш буьсур бац шуьга. Сан некъана тIаьхьа хIоьттинарг -- царна кхерам а хир ма бац‚ сингаттаме а хир бац уьш.
39Цатешаш берш а‚ Тхан аяташ харц дийраш а -- уьш ма бу /жоьжахатин/ цIеран дай‚ уьш цу чохь гуттар а лаьттар ма бу".
❖ Дакъа 5 ❖
40ХIай‚ ИсраиланкIентий‚ Аша дагадаийта Сан ниIмат‚ Аса шуна делла хилла долу‚ аша кхочушъе Соьца хилла ваIда‚ Аса кхочушйийр ю шуьца хилла ваIда‚ Сох кхералаш.
41Шу тешалаш Аса охьадоссийначух /КъурIанах/‚ шуьгахь долчуьнца нийса догIуш а долчу‚ -- шу ма хила цунах дуьххьарлера цатешарш. Сан аяташца кIеззиг болу мах ма эца‚ Сох кхералаш.
42Ма кегаде бакъдерг харц долчуьнца аша‚ бакъдерг хьул ма де‚ шайна хуьушехь (Товрата чохь долу Мухьаммада сипат).
43Ламаз хIоттаде‚ ло закат‚суждане гIо сужда дечаьрца.
44Аша омра до нахана диканиг? Ткъа дицдеш ма ду шайн догIмаш‚ шу ма ду жайна доьшуш -- шу хьекъале ца хуьлу?
45Аша гIо лаха собарца а‚ ламазца а. Иза кхочушдалур долуш дац /Далла/ муьтIахь болчаьрга а бен.
46Уьш бу шаьш тешаш шайн Кхиош-кхобуш волчуьнца шаьш цхьанакхетарг хиларх‚ шаьш Цунна тIе дIадуьгург хиларх.
❖ Дакъа 6 ❖
47ХIай‚ Исраилан кIентий! Аша дагадаийта Сан ниIмат‚ Аса шуна делла хилла долу -- Аса шу даздина хилар Iаламел (шух элчанаш баийтарца, жайнаш доссорца).
48Шу кхера дийнах‚ шена чохь сино синера цхьана а хIуманца бекхам оьцур боцчу‚ цуьнгара шапаIат къобалдийр доцчу‚ цуьнгара нийсооьцур йоцчу‚ шайна гIо дийр доцчу.
49Оха хьалхадехира шу ФирIавнан нахах: вон Iазап шуна тIехь хIоттадора цара‚ бойура шун кIентий‚ дийна буьтура шун зударий -- цу чохь шун Сийлахь-веза хилла волчу Кхиош-кхобучун зер ду.
50Оха шуна хIорд бийкъира -- шу хьалхадехира‚ ФирIавнан нах буха бахийтира‚ шу хьоьжуш лаьтташехь.
51Оха ваIда йира Мусаца шовзткъа буьйсанна‚ тIаккха аша эса дIалецира‚ цул тIаьхьа шу ма хилира зуламхой.
52ТIаккха а Оха гечдира шуна цул тIаьхьа‚ аша баркалла ала мегар дацара‚ ткъа?
53Оха делира Мусага жайна а‚ фуркъана -- шу нийсачу новкъа довла мегар дацара‚ ткъа?
54Мусас аьллера шен къоме: "ХIай‚ сан къам‚ аша шайна зулам дина‚ аша эса дIалацар бахьанехь. Тоба де шаьш Кхоьллинчуьнга‚ тIаккха шаьш дайа. И дика ду шуна шаьш Кхоьллинчунна хьалха -- тIаккха Цо шун тоба къабал дира: баккъалла а, И ма ву тоба къабал дийриг а‚ къинхетам берг а.
55Аша аьллера: "ХIай‚ Муса‚ тхо тешар ма дац хьох‚ и Дела тхайна къаьстташ ца гахь". ТIаккха шу схьалецира ткъесо‚ шу хьоьжуш лаьтташехь.
56ТIаккха Оха шу дендира шу деллачул тIаьхьа -- шу хила мегар ма дара баркалла олуш.
57Оха шуна тIехIоттийра марха‚ охьадоссийра шуна манна а‚ салва а-- даа шайна цIенадерг‚ Оха шайна деллачу рицкъанах. Тхуна зулам ца дира цара‚ амма уьш хилира шайна зулам деш.
58Оха аьллера: "Чу гIо цу юьртана‚ даа цу чуьра шайна луьург шортта‚ неIарехула чудовла сужда деш‚ аша ала: "Гечдар!"-- оха гечдийр ду шун гIалаташ‚ тIаккха алсамбохур бу дика дийриш.
59Зулам динчара хийцира дош шайга аьлла доцчуьнца‚ тIаккха зулам динчарна Оха стиглара рижсйоссийра‚ уьш песакъ хиларна.
❖ Дакъа 7 ❖
60Ткъа Мусас ма дийхира /Деле/ шен къомана мала хи. ТIаккха Оха элира: "ДIатоха хьайн Iаса тIулгах". ТIаккха цунах даьржира шийтта хьаст. Массо нахана хиира шайн-шайна хи молу меттиг -- даа‚ мала Делан рицкъах -- ма де лаьтта тIехь боьханиг а, ирчаниг а.
61Аша аьллера: "ХIай‚ Муса‚ оха тоам бийр ма бац цхьана кепараюучух. Хьайн Кхиош-кхобучуьнга деха‚ Цо долийтийла тхуна лаьтта тIехь кхуьуш болчу хасстоьмех‚ дехачу наьрсех‚ саьрмасекхех‚ хьозийн кхоьашех‚ хохах цхьацца хIума. Цо элира: "Ткъа аша хуьйцу гергахь долчух дика дерг? Охьа гIо Мисара‚ шуна хир ду аша дийхинирг". Царна тIетуьйхира сий дайар а‚ мискалла а‚ Делера оьгIазло хилира царна. Иза -- уьш Делан аятех ца тешаш хиларна а‚ нийса доцуш пайхамарш бойуш хиларна а ду. Иза -- цара дуьхьало ярна а‚ уьш дозанах бовлуш хиларна а ду.
❖ Дакъа 8 ❖
62Баккъалла а, иман диллинарш а‚ иудейш а‚ насараш а‚ сабейцаш а-- Делах а‚ тIаьххьарчу дийнах а тешна‚ дика Iамалш йинарш -- царна шайн Кхиош-кхобучун гергахь совгIат ду‚ царна тIехь кхерам хир бац‚ уьш сингаттаме а хир бац.
63Оха шуьца барт бира‚ шуна тIехула лам айбира. Схьалаца Оха шайна даийтинарг ницкъаца‚ цу чохь дерг а хьахаде‚ тIаккха шу хила тарло /Делах/ кхоьруш.
64ТIаккха‚ цул тIаьхьа‚ шу духадевлира. Делан дозалла а‚ къинхетам а шуна ца хиллехьара -- шу хилла хир дара эшначарех.
65Шуна бевзира шайх шотдийнан бакъо талхийнарш. Оха цаьрга элира: "Хила шух дIасхьалелхош йолу маймалш".
66Оха изахилийтира цу заманна а‚ тIаьхьа йогIур йолчу заманна а масална‚ /Делах/ кхоьручарна хьехамна а.
67Мусас аьллера шен къоме: "Баккъалла а, Дала омра до шуьга аттана урс хьакха‚ аьлла". Цара элира: "Ахьа хьийзор дара тхо?" Цо /Мусас/ элира: "Дала ларвойла со жехIал нахах хиларх".
68Цара элира: "ДIакхайкха хьайн Кхиош-кхобучуьнга‚ билгалбе тхуна и хIун етт бу‚ алий". Цо элира: "Цо /Дала/ боху: "И етт бу‚ къена а боцуш‚ жима а боцуш‚ юкъанаккъара‚ шайга бохург кхочушде".
69Цара элира: "ДIакхайкха хьайн Кхиош-кхобучуьнга‚ билгалде тхуна‚ бос хIун бу цуьнан‚ алий". Цо элира: "Цо боху: "И етт бу‚ сирла-можачу бесан‚ шега хьоьжурш чIогIа цецбохуш".
70Цара элира: "ДIакхайкха хьайн Кхиош-кхобучуьнга‚ билгалде тхуна‚ и муха бу‚ алий. Хьелий дерриге вовшашка тера ду тхуна. Тхо‚ Далла лаахь‚ дIанислур долуш ду".
71Цо элира: "Цо /Дала/ боху: "И етт бу‚ Iамийна бац иза шеца охана дан а‚ я хи кхехьа а‚ Iайбех цIена бу иза‚ чIама боцушбу иза". Цара элира: "ХIинца деана ахьа бакъдерг". ТIаккха цара цунна урс хьаькхира‚ шаьш герга хиллехь а /и/ ца дан.
❖ Дакъа 9 ❖
72/Хьахаде цаьрга/: "Аша сама дийра. Цу тIехь вовшашца девне девлира шу". Дела ма ву Iорадоккхург аша дIахьулдеш дерг.
73ТIаккха Оха элира: "Цу докъах тоха аьттан цхьа кийсиг". Иштта денво Дала велларг‚ гойту шуна Шен Iаламаташ‚ шу хилийтархьама кхеташ.
74ТIаккха цул тIаьхьа шун дегнаш къиза хилира‚ шаьш тIулг санна я цулла а чIогIа шайн къизаллица. Баккъалла а,‚ тIулгех ду шех /хин/ татолаш долург а‚ цунах ду /дакъошка/ декъалуш дерг‚ тIаккха шех хи долуш. Баккъалла а, цунах ду /охьа/ дужуш дерг‚ Делах кхерарца; ма вац Дела тергам боцуш аша дечунна.
75Шу догдохуш ду цара шайга иман дилларе? Хилла царех цхьа тоба Делера даше ладоьгIуш‚ тIаккха‚ шаьш цунах кхийтинчул тIаьхьа‚ и харцхьадоккхуш‚ шена хуьушехь.
76Шаьш иман диллинчаьрца цхьана кхетча‚ цара олу: "Иман диллина ду тхо"‚-- ткъа шаьш вовшашца бисича олу: "Аша цаьрга дуьйцу‚ ткъа‚ шайна Дала делла дергцаьрга /бусулбанашка/ цуьнца /и гучудаккхарца/ шайца къийсийта‚ шу хIунда ца хуьлу хьекъале?"
77Я царна ца хаьа-те‚ Делана цара хьулдинарг а‚ гучудаьккхинарг а хууш хилар?
78Царех бу бодане берш‚ шайна дешар ца хууш‚ беккъа цхьа лаам бен‚ уьш ма бац мотталуш бен.
79Бала бу /жоьжахатийн Iазап/ шайн куьйгашца жайна яздечарна‚ тIаккха олуш: "ХIара ду Делера"‚-- шайна цунах кIеззиг мах эцархьама. ТIаккха бала бу царна шайн куьйгаша яздинчух‚ бала бу царна шаьш карочух.
80Цара элира: "Тхоьх кхеттане кхетар яц /жоьжахатийн/ цIе‚ цхьа масийтта дийнахь бен". Ахьа ала /я Мухьаммад/: "Делера ваIда эцна аша? -- Дала цкъа а ца йохайо Шен ваIда -- я шу Делах лаьцна дуьйцуш ду шайна ца хуург?"
81ХIаъ‚ вониг динарг а‚ шен гIалат шех хьаьрчинарг а -- уьш бу жоьжахатийн дай‚ шаьш цу чохь гуттар лаьттар болуш.
82Ткъа иман диллинарш а‚ диканиг динарш а -- уьш бу ялсаманийн дай‚ шаьш цу чохь гуттар лаьттар болуш.
❖ Дакъа 10 ❖
83/Хьахаде царна‚ хIай‚ Мухьаммад/ Исраилан кIенташцачIагIо йира Оха: "Далла бен Iибадат дийр дац аша‚ деца-ненаца а дика хир ду шу‚ гергарчарца а‚ боберашца а‚ мискачарца а /дика хир ду/‚ аьлла; аша ала нахе диканиг‚ ламаз де‚ закат ло". ТIаккха шу духадевлира‚ шух цхьа кIеззиг берш боцурш‚ шу дуьхьал а дуьйлуш.
84ЧIагIо йинера Оха шуьца: "Аша вовшийн цIий Iенор дац‚ шаьш вовшийн цIеношкара ара а дохур дац"‚ -- аьлла‚ тIаккха аша чIагIдира /и барт/‚ шаьш тешаш а долуш.
85ТIаккха шу ду хIорш: хIаллакдеш шайн синош‚ вовшех цхьаберш шайн цIеношкара арабохуш‚ къа латорца а‚ мостагIаллица а царна гIо а деш. Шайна тIе йийсарш баьхкича‚ мехахпаргIатбоху уьш‚ шуна хьарам ду уьш дIабахийтар. Ткъа жайнанцхьадолчех шу теша‚ важа харцдо аша? Шух и лелочунна бекхам бац дуьненан дахарехь эхь бен‚ ткъа къемат дийнахь уьш дIаберзор ма бу уггар чIогIачу Iазапе‚ ма вац и Дела тидам боцуш аша дечунна.
86Уьш ма бу эхартах дуьненан дахар эцна. Царна Iазап дайдийр ма дац‚ царна гIо дийр ма дац.
❖ Дакъа 11 ❖
87Оха деллера Мусага жайна‚ цул тIаьхьа бахийтира пайхамарш‚ Марьяман кIанте Iисага делира кхоччуш тоьшаллаш /Инжил/‚ чIагIвира и Къудусан сица‚ ткъа мелла а шайн догIмашна ца дезарг дохьуш пайхамар веача‚ шу курадовлура‚ /пайхамарех/ цхьаберш харц бора аша‚ цхьаберш бойура аша.
88Цара /Исраилан кIенташа/ элира: "Тхан дегнаш мужулт ду (дIакъевлина ду). ХIаъ‚ Дала неIалт элира царна‚ уьш ца тешарна; ма кIеззиг хили-кх уьш /шех/ тешарг.
89Цаьргахь дерг /Товрат/ бакъдеш долу жайна /КъурIан/ Делера шайга деанчул тIаьхьа...-- хьалха уьш ма хиллера цатешачарна тIехь шайна гIо а доьхуш...-- шайга и шайна хууш дерг деъча /Мухьаммад пайхамар/‚ цунах ца тийшира уьш; Делан неIалт ду ца тешачарна.
90Ма кIеззиг мехахдоьхки цара шайн догIмаш Дала Шен лех Шена луучуьнга Шен къинхетамах доссийнарг харцдархьама‚ шайн хьагI бахьанехь. ОьгIазаллинатIе а оьгIазалла йожийра царна тIе. Ца тешначарна ду сийсаза долу Iазап.
91Цаьргааьлча: "Теша Дала доссийначух /КъурIанах/"‚-- цара олу: "Тхо теша тхайга доссийначух". Уьш ма тешац цул совнаха. Ткъа и ма ду бакъдерг‚ цаьргахь долчуьнцанийса а догIуш. Ахьа ала /жуьгташка/: "Ткъа хьалха Делан пайхамарш хIунда байира аша‚ шаьш тешаш хиллехь?"
92Шуьга ма веънера кхоччуш тоьшаллашца Муса‚ тIаккха цул тIаьхьааша тIелецира эса; шу ма ду зуламе.
93Оха ма бира шуьца барт‚ шуна тIехула айбира ТIур лам; "ДIалаца Оха шайна делларг ницкъаца‚ ла а догIа". Цара элира: "ЛадоьгIна оха‚ Iеса хилла тхо". Церан дегнашкахь мийлира эса‚ уьш ца тешарна. Ахьа ала: "Ма вон хIума дук-кх шеца шун имано шуьга омра деш дерг‚ шу иман диллина хилла делахь".
94Ахьа ала: "ТIаьххьара цIаДалла гергахь‚ нахана доцуш‚ деккъа шуна хилахь‚ дала лаа‚ шаьш бакълуьйш делахь".
95Шайн куьйгаша хьалха динчуьнцацарна и цкъа а лаъанне а луур дац. Дела ма ву бевзаш и зуламхой.
96Хьуна баккъалла а, карор ма бу уьш /жуьгтий/ массо нахал /дуьненан/ дахарна суттар‚ Делаца накъост лаьцначарел а‚ царех хIоранна а луур дара эзар шарахь ваха. Ма вац и Iазапах хIумма а духатохалур долуш ша /мел дукха/ вахарх. Дела гуш ма ву цара дийриг.
❖ Дакъа 12 ❖
97Ахьа ала: "Мила хилла ДжибриланамостагI? Цо ма доссийна и /КъурIан/ хьан дагчу Делан пурбанца‚ цул хьалха хиллачуьнцанийса а догIуш тешачарна ша нийса некъ а‚ кхаъ а хилла долу".
98Мила хилла мостагI Далла а‚ Цуьнан маликашна а‚ Цуьнан элчанашна а‚ Джибрилана а‚ Микална а..? Ткъа Дела а ма ву мостагI цатешачарна.
99Оха доссийна хьоьга билггала долу аяташ‚ уьш керстдийр дац песакъ наха бен.
100Шаьш ваIда мел йи а‚ царех цхьана тобано и йохайо‚ мелхо а царех дукхах берш тешаш ма бац.
101Шайга Делера элча веача‚ цаьргахь дергбакъ деш хилла волу‚ жайна доссийначарехцхьана тобано дIатесира Делан жайнашайн баккъашна тIехьа‚ шайна ца хууш санна.
102Уьш тIаьхьа ма хIиттира шайтIанаша Сулейман шен паччхьаллех ваккхарна тIехь дешначунна. Сулеймана керст ца дира‚ амма шайтIанаша керстдира‚ цара нахана Iамадора бозбуунчалла а‚ Бабилехьшина малике ХIаруте а‚ Маруте а доссийнарг а. Ткъа цара шиммо цхьанна а Iама ца дора‚ шаьш олуш бен: "Баккъалла а, тхо цхьа питана ду -- хьо ца тешаш ма хилалахь". ТIаккха цара цу шингара /ХIарутера а‚ Марутера а/ Iама ма дора майрачун а‚ цуьнан зудчун а юкъара барт бохор. Цара ма ца до цуьнца /бозбуанчаллица/ зен цхьанна а‚ Делан пурбанца бен. Цара Iамадо царна зен ден хIума‚ ца Iамадо царна пайда бен хIума. Царна /жуьгташна/ хиира иэцначарна эхартахь кхоллам цахилар. Ма вон хIума ду-кх иза‚ цара шех синош шайн доьхкинарг‚ царна хууш хиллехьара.
103Уьш тешна а‚ /Делах/ кхоьруш а хиллехьара -- Делера миэла тоьлуш хир бара‚ царна хууш хиллехьара.
❖ Дакъа 13 ❖
104ХIай‚ иман диллинарш! Аша ма ала: "Тхоьх тергам бе"‚ аша ала: "Тхоьга хьажа"‚ аша ладогIа. Цатешачарна лазош долу Iазап ма ду.
105Ма ца деза жайнан дайха‚ мушрикунех а болчу цатешначарна шуна шайн Кхиош-кхобучуьнгара диканиг досса. Дала къаставо Шен къинхетамца Шена луьург. И Дела сийлахь -- доккха дозалла долуш ву.
106Оха цхьа аят дIадаьккхича я дицдалийтича‚ доуьйту цул диканиг я цунах тераниг. Хьуна ца хаьа‚ и Дела массо хIуманна тIехь ницкъ кхочуш хилар?
107Хьуна ца хаьа‚ стигланийн а‚ лаьттан а паччахьалла Делехь хилар? Шуна ма вац-кха и Дела воцург кхин вали а‚ гIоьнча а.
108Я шуна лаьа шайн элче деха‚ хьалха Мусага дехна ма-хиллара? Иман цатешарца хийцинарг ма ву-кх тилавелла нийсачу некъах.
109Лиира жайнан охIлах дукхахболчарна шаьш шу цатешаре дIадерзо‚ аша иман диллинчул тIаьхьа‚ шайгара хьагI хиларца‚ бакъдерг шайна гучудаьллачул тIаьхьа. Гечде аша‚ бита уьш Дала Шен омра даийтталц. Баккъалла а, и Дела массо хIуманна тIехь ницкъ кхочуш ву.
110Ламаз хIоттаделаш‚ закат лолаш‚ аша шайн догIмашна хьалха мел дахийтина диканиг карор ма ду шуна Далла гергахь. Баккъалла а, и Дела аша дийриг гуш ма ву.
111Цара элира: "Вахханне а ялсамане гIур ма вац ша жуьгти я насарибен". Иза церан дагахь дерг ду. Ахьа ала: "Схьагайта шу бакъ хиларан билгалонаш‚ шаьш бакълуьйш делахь".
112ХIан-хIа! Шен юьхь Далла муьтIахь йинарг‚ ша дика а хилла‚ цунна ял хир ма ю шен Далла гергахь; царна кхерам хир ма бац‚ уьш сингаттаме а хир ма бац.
❖ Дакъа 14 ❖
113Жуьгташа элира: "Насараш цхьанне а хIуманна тIехь бац". Насараша элира: "Жуьгтий цхьанне а хIуманна тIехь бац". Ткъа уьш ма бу жайнадоьшуш. Иштта элира хIумма ца хууш болчара‚ церан дешнех терра. И Дела ма ву хьукма дийр долуш царна юккъехь къемат дийнахь цара хилпало ечу хIуманехь.
114Ткъа мила ву зуламе Делан маьждигашна чохь Цуьнан цIе яккхар ца магош волчул‚ уьш дохо тIехьоьдуш волчул? Уьш /и нах/ баха безаш бацара царна чу /маьждигашна/‚ кхоьруш бен. Царна ду дуьненахь эхь‚ ткъа эхартахь царна ма ду доккха долу Iазап.
115Делан ю малхбале а‚ малхбузе а. шу миччахьа дирзича а -- цигахь го Делан юьхь. И Дела ма ву шорте йолуш а‚ дика хууш а.
116Цара элира: "Дала тIелаьцна кIант". Вонах цIена ву Иза. ХIаъ! Цуьнан ма ду стигланашкахь мел дерг а‚ лаьттахь мел дерг а. Массо а Цунна муьтIахь ма ву.
117Ша юьхьанца кхоьллина ву И стигланаш а‚ латта а. Цхьана гIуллакхан тIехь сацам бича‚ Цо олу цуьнга: "Хила!" -- и хуьлу.
118Шайна ца хуучара элира: "Тхоьга вистхилла велахьара Дела‚ я тхоьга цхьа делалладеъна хиллехьара". Иштта олура царел хьалха баханчара‚ цара бохучуьнга терра‚ цхьатерра хилира церан дегнаш. Билгалдаьхна Оха аяташ тешаш болчу нахана.
119Баккъалла а, Оха хьоваийтина бакъдолчуьнца /кхоан/ хаамчахилла а‚ /Iазапан/ кхерамчахилла а‚ хьоьга хоттур ма дац жоьжахатийн охIланна тIера.
120Хиллане а реза хир ма бац хьуна жуьгтий а‚ насараш а‚ хьо шайн дине вирзича бен. Ахьа ала: "Делан нийса некъ -- и ма бу нийса некъ"‚ хьо нагахь церан лаамашна тIаьхьа хIоттахь‚ хьайга Iилма /бакъдолу дин -- ислам/ деъначул тIаьхьа‚ Делера хьуна хир ма вац валиа‚ гIоьнча а.
121Оха шайга жайна деллачара и доьшу‚ деша ма-деззара‚-- уьш ма бу цунах тешаш берш; цунах цатешаш берш -- уьш хир ма бу эшначарех.
❖ Дакъа 15 ❖
122ХIай‚ Исраилан кIентий! Аша дагадаийта Сан ниIмат‚ Аса шуна делла долу‚ Аса даз ма дира шу Iаламал.
123Шу кхера дийнах‚ са сина пайдане хир доцчу‚ цуьнгара къиношна дуьхьал нийса мах оьцур боцчу‚ гIо даккхаро (шапаIато) цунна пайда бийриг боцчу‚ царна гIо дийриг доцчу.
124/Ахьа хьахаде царна‚ хIай Мухьаммад/. ИбрахIим ма зийра цуьнан Дала дешнашца‚ цо уьш кхочуш ма дира. Цо /Дала/ элира: "Аса хьох нахана имам веш ву". Цо /ИбрахIима/ элира: "Ткъа сан тIаьхьенах?". Элира /Дала/: "Сан ваIда ца хьакхало зуламхойх".
125Оха и цIадира нахана гуламхила а‚ маьршо хила а: "Схьалаца ИбрахIиман меттиг‚ ламаз ден меттиг хуьлуьйтуш". Оха омра дира ИбрахIиме а‚ ИсмаIиле а: "Аша шиммо цIанде Сан цIа /КаIба/ го боккхучарна а /тIавап деш/, чохь хевшина Iибадат дечарна а‚ горабахана ламаз дечарна а".
126ИбрхIима аьллера: "ХIай‚ сан Дела‚ Ахьа хилийтахь хIарамаьрша мохк‚ Ахьа рицкъа лолахь цуьнан охIланна стоьмашца‚ царех Делах а‚ тIаьххьарчу Дийнаха тешачарна". Цо элира: "Ткъа цатешарш -- Аса марзо оьцуьйтур ю цаьрга цхьажимма‚ тIаккха дIахьажор ма бу уьш цIеранIазапе". Ма вон дIавоьрзу меттиг ю-кх иза!
127ИбрахIима а‚ ИсмаIила а айбо цу цIийнан бух: "ХIай‚ тхан Кхиош-кхобушверг! Къобалде Ахьа хIара тхоьгара‚ баккъалла а, Хьо ма ву хезаш верг а‚ хууш верг а.
128ХIай‚ тхан Кхиош-кхобушверг! Тхо хилийта Ахьа Хьайна муьтIахь /муслим -- бусулба/‚ тхан тIаьхьенах а Хьайна муьтIахь уммат де Ахьа‚ гайтахьа тхуна тхан Iибадат ден меттигаш‚ Ахь гечделахь тхуна‚ баккъалла а, Хьо ма ву гечдеш верг а‚ къинхетаме верг а.
129ХIай‚ тхан Кхиош-кхобушверг! Ахьа ваийталахь царна элча‚ царех а волуш‚ ша царна доьшуш Хьан аяташ‚ царна Iамош жайна а‚ хьекъалалла а‚ уьш цIанбеш‚ баккъалла а, Хьо ма ву веза верг а‚ хьукаме верга".
❖ Дакъа 16 ❖
130Ткъа мила ву ИбрахIиман миллат ца дезаш верг? -- Ма вац иза шен Iавдаллалица ша вайвеш верг бен. Оха хаьржина и /ИбрахIим/ дуьненахь‚ ткъа эхартахь и хир ма ву дикачарех.
131Аьллера цуьнга цуьнан Кхиош-кхобушволчо: "МуьтIахь хила!" Цо элира: "МуьтIахь ву со Iаламийн Дена /Далла/".
132Цуьнца /исламаца/ весет дира ИбрахIима шен кIенташка‚ Якъуба а дира: "ХIай‚ сан кIентий! Дала хаьржина шуна дин‚ шу дIа ма кхелхийла /цу Далла/ муьтIахь хилла бен".
133Ткъа шу дарий уллохь лаьтташ ЯIкъубана тIе Iожалла хьажаелча‚ цо шен кIенташка олуш: "Хьанна Iибадат дийр ду аша сол тIаьхьа?" Цара ма элира: "Оха Iибадат дийр ма ду хьан Делана‚ хьан дайн -- ИбрахIиман‚ ИсмаIилан‚ Исхьакъан -- Делана‚ ша цхьаъ волчу цу Делана‚ Цунна муьтIахь ма ду тхо".
134И уммат дIадахана. Цунна цо шена карийнарг ду‚ шуна аша шайна карийнарг ду‚ шуьга жоп доьхур ма дац цара деш хиллачух.
135Цара элира: "Хила иудейш я насараш‚ тIаккха хир ду шу нийсачу новкъахь". Ахьа ала: "ХIан-хIа! Ша цIена Делах тешаш хиллачу ИбрахIиман дин ду сан‚ ца хилла иза мушрикунех".
136Аша ала: "Тешна тхо Делах‚ тхайга доссийначух /КъурIанах/ а‚ ИбрахIиме‚ ИсмаIиле‚ Исхьакъе‚ ЯIкъубе‚ цуьнан тIаьхьене а доссийначух а‚ Мусага а‚ Iисага а деллачух а‚ шайн Делера пайхамаршка даийтинчух а. Оха царех цхьа а ца къаставо. Тхо цунна /АллахIана/ муьтIахь ма ду".
137Нагахь санна уьш тешна белахь‚ шу ма тешшара -- тIаккха уьш хир бу нийсачу новкъахь. Нагахь санна уьш дIаберзахь /цу тешамах/ -- баккъалла а, уьш барт боьхна ма бу. Дала царна тIехь толам хуьлуьйтур бу хьуна. И ма ву ша хезаш верг а‚ хууш верг а.
138Делан амале /динах теша тхо/. Мила ву‚ ткъа‚ Делал хаза амал йолуш? Цунна Iибадат до оха.
139Ахьа ала: "Тхоьца къуьйсу аша Делаца? И ма ву тхан Кхиош-кхобург а‚ шун Кхиош-кхобург а‚ тхуна тхан Iамалш ю‚ шуна шун Iамалш ю‚ тхо цунна /АллахIана/ тешаме ду".
140Я аша боху‚ ИбрахIим‚ ИсмаIил‚ Исхьакъ‚ ЯIкъуб‚ цуьнан тIаьхье а хилла иудейш я насараш? Ахьа ала: "Шуна дика хаьа я Далла дика хаьа? Мила ву зуламе шена гергахь Делера хилла долу тоьшалла хьулдеш волчул? Ма вац и Дела тергам ца беш аша дечунна".
141И уммат дIадахана. Цунна цо шена карийнарг ду‚ шуна аша шайна карийнарг ду‚ шуьга жоп доьхур ма дац цара деш хиллачух.
❖ Дакъа 17 ❖
142Нахах хьекъале боцучара эр ма ду: "Стено дIаберзийна техьа уьш шаьш тIехIиттийна хиллачу къилбанна тIера?" Ахьа ала: "Делан ю малхбале а‚ малхбузе а‚ нисвеш ву И Шена луург нийсачу новкъа".
143Иштта шух дира Оха юкъара /Iедале/ уммат‚ шу хилийтархьама а нахана тIехь тешаш‚ элча хилийтархьама а шуна тIехь теш. Оха ма ца дира хьо шена тIехь хилла волу къилба‚ шаьш динах дIабирзинчарех элчанна тIаьхьа хIуттурш бовзархьама бен. Дала шаьш нийсачу новкъа бихкинчарна-м ца хийтира идоккха хIума. Дела ца хилла шун иман эшор долуш. Баккъалла а, и Дела ма ву нахах дог лозуш а‚ къинхетаме а.
144Гира Тхуна /хIай‚ Мухьаммад/ хьан юьхь дIай-схьай хьийзаш стиглахула. Оха хьо тIе воьрзуьйтур ма ву хьо реза волчу къилбанна. ДIаерзае хьайн юьхь Хьарам МасжиданагIор. Шаьш миччахьа лаьтташ делахь а‚ дIаерзае шайн яххьаш цуьнан агIор. Жайнан охIланна хуур ма ду и шайн Кхиош- кхобучуьнгара бакъдерг хилар. Ма вац и Дела тергам ца беш цара дийриг.
145Жайнан охIланна муьлхха делалла ахьа далийча а‚ уьш тIебоьрзур ма бац хьан къилбанна‚ хьо а воьрзур ма вац церан къилбанна тIе. Царах цхьаберш боьрзур ма бац кхечеран къилбанна тIе. Хьо церан дезаршна тIаьхьа хIоттахь‚ хьайга Iилма кхаьчначул тIаьхьа‚ хьо хир ма ву зулам дечарех.
146Оха шайга жайна доссийнчарнаи /Мухьаммад пайхамар/ вевза‚ шайн кIентий шайна бовзаре терра. Баккъалла а, царах цхьа тоба хьулдеш ма ю бакъдерг‚ шайна хууш долуш.
147Бакъдерг /ду иза/ хьан Кхиош-кхобучуьнгара. Хиллане хьо ма хилалахь шеко йолуш болчарех.
❖ Дакъа 18 ❖
148ХIоранна а -- шен агIо ю‚ и цунна тIе а хьожуш. Аша хьалхадаха диканаш. Миччахьа а шу делахь а‚ -- Дала дерриге а дIадуьгур ду шу /Шена тIе/. Баккъалла а, и Дела массо хIуманна ницкъ кхочуш ма ву.
149Миччахьара хьо араваьлча а‚ дIаерзае хьайн юьхь Хьарам Масжидан агIор. И баккъалла а, бакъдерг ма ду хьан Кхиош-кхобучуьнгара. Ма вац и Дела тергал ца деш аша дийриг.
150Миччахьа хьо араваьлча а‚ дIаерзае хьайн юьхь Хьарам Масжидан агIор. Шаьш миччахьа хилча а‚ дIаерзае шайн яьххьаш цуьнан агIор‚ нехан шуна тIехь делалла ца хилийтархьама‚ царех зулам диначарна а бен -- шу царах ма кхералаш -- Сох кхералаш‚ Аса шуна тIехь Сайн ниIмат кхочушдархьама а -- шу нислур дацара техьа.
151Оха шуьгахь шух-шайх элча ваийтарх терра‚ цо доьшу шуна Тхан аяташ‚ цо шу цIандеш‚ Iамадеш шуна жайна а‚ хьекъалалла а‚ шуна Iамадеш шуна хууш ца хилларг.
152Аша Со дагаваийта-- Аса шу а дагадохкуьйтур ду /гечдарца/‚ Суна шукур де‚ Со харц ма ве.
❖ Дакъа 19 ❖
153ХIай‚ иман диллинарш! Аша гIо лаха собарца а‚ ламазца а. Баккъалла а, и Дела ма ву собаре болчарца.
154Аша ма ала Делан новкъахь беллачарна "белла". -- Дийна бу уьш. -- Амма шуна ца хаало.
155Оха диттанне а ца зуьйш дуьтур дац шу кхерам тасарца а‚ мацалла яийтарца а‚ даьхний а‚ синош а‚ стоьмаш а эшийтарца а‚ -- ахьа кхаъ баккха собаре хиллачарна‚ --
156иштаннаш бу уьш шайна тIе цхьа боккха бала беьча‚ олуш: "Вай Делан ду‚ Цуьнга дIадоьрзур долуш а ду".
157Царна шайн Кхиош-кхобучуьнгара гечдар ма ду‚ къинхетам а ма бу‚ уьш ма бу нисбелларш.
158Сафа а‚ Марвата Делан дин довзийтарах ду. ХьаьжцIа воьдучунна а‚ Iумратдечунна а къа дац царна гуо баьккхича. Даггара диканиг дича -- и Дела баркалла олуш а‚ хууш а ву.
159Баккъалла а, Оха яийтина билгалонаш а‚ нийса некъ а Оха шаьш нахана Жайна чохьбилгалъяьхначул тIаьхьа хьулдеш берш -- уьш ма бу Дала шайна неIалт эр берш а‚ неIалт олучара а шайна неIалт эр берш а.
160Бац /неIалтан кIел/ шаьш дечунна тIера /тоба дарца/ бухабевлла‚ дика а лелла‚ /шаьш хьулдеш хилларг/ билгала даьккхинарш-м -- церан тоба Аса къабал дийр ду -- Со тоба дукха /къабал/ дийриг а ву /Сан лешна/, шорта къинхетаме верг а ву.
161Баккъалла а, шаьш /дин/ керстадинарш‚ шаьш ца тешаш хилла белларш -- царна хуьлийла Делан а‚ маликийн а‚ массо нехан а неIалт.
162Шаьш цу чохь гуттар а лаьтташ‚ Iазап дайдийр ма дац царна‚ тIехьа тоттур а ма бац уьш.
163Шун Дела -- цхьа Дела ву. Кхин Дела вац И бен‚ сов къинхетаме а‚ къинхетаме а верг ву И.
❖ Дакъа 20 ❖
164Баккъалла а, стигланаш а‚ латта а кхолларехь‚ буьйса-де хийцадаларехь‚ нахана пайда а беш‚ хIордачохь дIасалелаш долчу кеманахь а‚ Дала шеца деллачул тIаьхьа латта дендеш стиглара охьадоуьйтучу хинехь а‚ Цо цу /латта/ тIехь массо дийнат даржадарехь а‚ мох хьакхарехь а‚ шаьш Далла муьтIахь хилла стигланна а‚ лаьттана а юккъехь дIасалелачу мархашкахь а -- делилаш ма ду шаьш ойла ян хуучу нахана.
165Нахах бу Дела а витина‚ кхин делий лоьцуш берш‚ шайн уьш безаш Дела везарх терра. /Баккъалла а, Делах/ тешаш берш чIогIа дукхабезаш бу Далла. Гуш белхьара и зулам деш берш -- царна гур ма дара Iазап -- царна гур ма дара ницкъ берриге а Делан буй‚ и Дела Iазап чIогIа долуш вуй.
166Шайна нах тIаьхьахIуттуш хилла берш цIанлур ма бу шайна тIаьхьа хIиттийна хиллачарех‚ царна гур ду Iазап‚ тедалур ю церан юкъаметтигаш.
167Шаьш кхечарнатIаьхьахIуттуш хиллачара эр ду: "Тхан юха дуьнена доьрзуьйла делахьара‚ тхо а цIанлур ма дара царех‚ уьш тхох цIанбаларх терра". Иштта гойтур ю Дала церан Iамалш‚ царна бала хилла. Уьш арабовлур ма бац цIергара.
❖ Дакъа 21 ❖
168ХIай нах! Даа лаьттахь долчух хьаналдерг а‚ цIена дерг а. Шу ма хIитталаш шайтIанан тачча -- и шуна билггала мостагI ма ду.
169Баккъалла а, цо шуна омра ма до вониг‚ ирчаниг‚ аша Далла /Делах лаьцна/ алар а шайна ца хуург.
170Цаьрга аьлча: "ТIаьхьахIитта Дала шайга доссийначунна /КъурIан/"‚ цара олу: "ХIан-хIа! Тхо тIаьхьахIуьттур ду‚ тхуна тхан дай тIехь карийначунна"... -- и церан дай хилла бацахь цхьанне хIуманах кхеташ а‚ нийсачу новкъахь а.
171Цатешачеран масал ду шена кхайкхар а‚ мохь беттар бен ца хезаш волчуьнга цIогIа хьоькхучун масалх терра: къора‚ мотт ца хууш‚ бIаьрзе -- уьш ца кхета.
172ХIай‚ иман диллинарш! Даа Оха шайна деллачу рицкъанх цIена дерг‚ цу Далла шукур а де‚ шаьш Цунна Iибадат деш делахь.
173Цо шуна хьарам йина къеелла хIума а‚ цIий а‚ хьакхин жижиг а‚ Далла доцуш‚ кхечунна лерина йийна хIума а. Нагахь санна ницкъ хилахь‚ дог тIе а ца дохуьйтуш‚ дозанах а ца волуш‚ цо и /хьарамниг даарх/ цунна къа дац -- баккъалла‚ и Дела ма ву гечдеш а‚ къинхетам болуш а.
174Баккъалла а, Дала Ша доссийначу жайнах /цхьацца дерг нахах/ хьулдеш берш‚ цунах шайна кIеззиг мах оьцуш берш -- уьш ма бу шайн кийрахь цIе бен юур йоцурш‚ вистхир ма вац и Дела цаьрга къематан дийнахь‚ цIанбийр ма бац Цо уьш‚ царна хир ма ду лазош долу Iазап.
175Уьш ма бу шаьш нийса некъ боьхкина талхар эцнарш‚ шаьш гечдар доьхкина Iазап эцнарш. Хьан лур ду те царна собар жоьжахатийн цIарна дуьхьал?
176Иза ду Дала и жайна доссийна хилар бакъдолчуьнца‚ цу жайнаца цхьаьна ца богIурш генарчу /барт/ эгIарехь хилар.
❖ Дакъа 22 ❖
177Мел хир бац аша шайн яьххьаш малхбалехьа а‚ малхбузехьа а тийжаярах. Ткъа миэл хир бу и /нах/ Делах тийшича‚ тIаьххьарчу дийнах а тийшича‚ маликех а тийшича‚ жайнах тийшича‚ пайхамарех а тийшича‚ шена дезачух даьхний делча /сагIина/ гергарчарна а‚ боберашна а‚ мискачу нахана а‚ некъхочунна а‚ доьхучунна а‚ лай паргIат ваккхархьама‚ ламаз цо хIоттийча‚ закат делча‚ шаьш делла дош кхочушдича‚ яккхийчу халонашкахь а‚ баланашкахь а‚ тIамехь а собаре хилча. Уьш бу бакълуьйш берш. Уьш бу /Делах/ кхоьруш берш.
178ХIай‚ иман диллинарш! Шуна тIедиллина вийначунна тIера чIир эцар: оьздачунна тIера -- оьздачуьнца‚ лен тIера -- леца‚ зудчунна тIера -- зудчуьнца. /Бусулба/ вашас цхьанна гечдича -- диканца цунна тIаьхьахIотта веза. Нийса кхочушдан деза дият. И шуна Делера атталла ю‚ къинхетам а ма бу. Цул тIаьхьадозанах ваьллачунна хир ма ду лазош долу Iазап.
179Шуна чIир эцарехь дахар ду‚ хIай хьекъал дерш! Шу хила мегара /Делах/ кхоьруш.
180Шуна тIедиллина цхьанна тIе валар деъча‚ нагахь цуьнан буха дуьсуш хIума делахь цо и нийсонца дена-нанна‚ гергарчарна дала весет дар -- хьакъ-бакъ долуш ду и /весет дар/ кхоьручарна /Делах/.
181Нагахь санна цхьаммо и /весетан чулацам/ шена хезначул тIаьхьа хийцахь -- къа и хийцинчунна хир ду. И Дела ма ву ша хезаш а‚ хууш а.
182Нагахь санна цхьаъ весет дечуьнгара нийсо ца хиларх я къа даларх кхерахь‚ цо маслаIат дахь царнаюккъехь‚ цуннакъа хир дац. И Дела ма ву гечдеш а‚ къинхетам болуш а.
❖ Дакъа 23 ❖
183ХIай‚ иман диллинарш! Шуна тIедиллина марха лацар‚ шул хьалхабаханчарна тIедилларх терра‚ шу хилийтархьама /Делах/ кхоьруш.
184Цхьа масийтта де; шух цхьаъ цомгуш велахь я новкъахь нислахь -- кхечу хенахьденош /кхочушдер цо/. Марха ца кхабалучарна тIехь ду мискачу стагана даар далар. Диканиг цо сов даьккхича (шен даггара сагIа сов луш) -- и цунна дика ду. Аша марха лаьцча -- шуна дика ду‚ шу хууш делахь.
185Рамазан бутт‚ шена чохь КъурIан доссийна болу‚ нахана нийса некъ а‚ нийсачу некъан а, /бакъдерг-харцдерг, хьанал-хьарам/ къасторан а билгалонаш а ю. Шух и тергал бинчо марха лоцийла. Цхьаъ цомгуш велахь‚ я новкъахь велахь -- кхечу денойх цхьаъ дакъа /кхочушдер цо/. И Дела лууш ву шуна атто‚ лууш вац И шуна хало. Кхочушдер аша и денош‚ вазвер аша и Дела /АллахIу акбар аларца/‚ Цо шу нисдарна нийсачу новкъа‚ шу хилахьара баркалла олуш.
186Сан леша хьоьга хаттахь Сох лаьцна -- Со гергахь ву‚ жоп луш доьхучун дехарна -- цо дехча, Сан пайхамаршна жоп лойла цара (Суна муьтахь хиларца)‚ Сох тешийла уьш -- уьш хила там бара нийсачу новкъахь.
187Магош ду шуна мархийн баттахь буьйсанна шайн зударшна тIе дахар -- уьш шун духар ду‚ шу -- церан духар ду. Далла хиира шу хилла хилар шаьш Iехадеш. Шун тоба къобалдира Цо‚ шуна гечдира. ХIинца цхьаьнакхета цаьрца /зударшца/‚ леха Дала шайна яздинарг. Даа‚ мала шайна сатасаран кIайн тай Iаьржачу тех къастадаллалц. ТIаккха кхачаде марха буьйсане. Цхьаьна ма кхета цаьрца /зударшца/ шаьш маьждигийн чохь лаьтташ долуш /иIтикаф деш/. Уьш Делан дозанаш ду. Герга ма гIо царна /дозанашна -- уьш дохо/. Иштта билгалдоху Дала шен аяташ нахана‚ уьш хилийтархьама /Делах/ кхоьруш.
188Аша ма даа вовшийн даьхний харцонца‚ хьаькамашна тIе а лелаш нехан даьхний даархьама къица‚ шайна хуьушехь /и шайн доцийла/.
❖ Дакъа 24 ❖
189Хьоьга /хIай Мухьаммад/ хоьтту беттан куьцаш хийцадаларах лаьцна‚ ахьа ала: "Иза нахана хан билгалъяккхархьама а‚ хьаж дехкарна а ду". Миэл хир бац шу цIеношка тIехьахула дахарх. Миэл бу /шу Делах/ кхоьруш хилар. Чу гIуо цIеношка неIаршкахула! Делах кхера -- шу даккхийдедийр ду.
190ТIом бе Делан дуьхьа шайца тIом беш болчаьрца‚ шаьш дозанах ма довла. Далла ца беза дозанах буьйлурш.
191Байа уьш шайна карабаьхккичохь‚ арабаха уьш шаьш арадаьхначуьра. Питана чIогIа ду стаг верал а. ТIом ма бе цаьрца Хьарам-Маьждигана уллохь‚ цара шаьш шуьца ца бахь цигахь. Цара шуьца бахь /тIом/ -- байа уьш! Иштта бу цатешачарна бекхам.
192Уьш совцахь-- Дела гечдеш а‚ къинхетаме а ву.
193ТIом бе цаьрца питана ца хилийтархьама‚ дин АллахIана хилийтархьама. Уьш совцахь -- тIелатардац зулам динчарна а бен.
194Безза бутт -- безза баттаца‚ хьуьрамташ а -- бекхам эца дезаш ду. Шайна цхьаъ тIелатахь -- шу а тIелата цунна‚ и шайна тIе ма летти. Делах а кхера, шуна хаа: и Дела Шех кхоьручарца вуйла.
195Харжаш е Делан дуьхьа. Шайн куьйгашца шаьш хIаллакх ма де. Диканиг де. Далла дукхабеза диканаг деш берш.
196Чекхдаккха хьаьж дехкар а‚ Iумрата Далла. Шу духатохахьшайна атта долу бежанаде сагIина. Шайн кортош ма даша и сагIина дийна бежана шен меттиге дIакхаччалц. Шух цхьаъ цомгуш велахь я цунах коьртан цамгар елахь-- /корта бошур бац‚ амма/ цунна дуьхьал марха лоцур ду /кхаа дийнахь/‚ сагIа лур ду /ялх мискачу стагана‚ цхьаннена ах сахь луш/‚ я устагI буьйр бу. Шу кхерамах паргIат девлча‚ шух цхьаммо Iумрат хьалхадаккхахь хьаж дехкарал -- шена атта долчу бежанна урс хьакха сагIина. И ца карадахь -- марха лоцур ду кхаа дийнахь хьаьж доьхкучу хенахь‚ ворхI дийнахь -- цIа вухавирзича. Уьш кхоччуш итт де ду. И ду шен нах Хьарам-Маьждигана гонаха боцучарна. Шу кхера Делах‚ шуна хаа и Дела бекхам чIогIа болуш вуйла.
❖ Дакъа 25 ❖
197Хьаьж дехкар -- девзаш долу беттанашду. Цу чохьХьаьж дихкинчунна -- зудчуьнца гIуллакх хилар а‚ Iесалла а‚ къийсар а ца мега хьаьж дехкарехь. Аша муьлхха а дина дика ша хууш ма ву и Дела. Шайца сурсаташ эца новкъана (хьаьж дихка доьдуш). Ткъа уггар дика сурсат -- Делах кхерар ду. Сох кхера‚ хIай хьекъал дерш.
198Шуна къа дац‚ аша шайн Делера диканашлехча. Шаьш Iарафатераохьатекхича -- Дела хьахавесийдолчу машIарехь. Хьахаве И‚ Цо шу нисдарах терра‚ шу хиллехь а хьалха тиллачарех.
199ТIаккха лела нах лелачухула‚ Деле гечдар а деха. И Дела гечдеш а‚ къинхетаме а ву.
200Шаьш хьаьж дехкар кхочушдина девлича‚ хьехаве и Дела‚ шаьш шайн дай хьехабарх терра‚ я кхин а чIогIа. Нахах ма бу олурш: "ХIай‚ тхан Кхиош-кхобург‚ ло тхуна дуьненахь" /диканаш/ -- ма дац цунна эхартахь дакъа.
201Царех бу олурш а: "ХIай‚ тхан Кхиош-кхобург! Ахьа тхуна лолахь дуьненахь а диканаш‚ эхартахь а диканаш‚ Ахьа тхо ларделахь цIеран Iазапах".
202Царна ма ду дакъа шаьш тардинчух. И Дела ма ву хьесап сиха деш.
203Дела хьехаве цхьана масийтта деношкахь. Шина денна сихвеллачунна къа дац‚ (кхоалгIачу денна) тIехьависинчунна а къа дац -- къа дац /Делах/ кхоьруш волчунна. Делах кхералаш‚ шуна хаалаш шаьш Цунна тIе дIагулдийр дуйла.
204Цхьацца нах бу шаьш дуьненан дахарех лаьцна дуьйцучу дешнашца хьо цецвоккхуш‚ шайн дегнашкахь долчунна Дела теш хIоттаво цара -- уьш ма бу луьра мостагIий.
205/Хьоьх/ дIа ма къаьсттинехь сихло уьш лаьтта тIехь пасадхIуманаш дан‚ хIаллакдо цара охана а‚ дохкана а‚-- Далла ца деза пасад хIума.
206Цаьрга аьлча: "Делах кхера!" -- къа дарца куралло схьалоьцу уьш. Царна кхачойийр ю жоьжахатис‚ -- ма вон ю-кх царна нисйина меттиг.
207Нахах ву Дела реза хиларах ша оьцуш верг /берриг шен бахам дIабелла/ -- и Дела ма ву дог лозуш /шен лех/.
208ХIай‚ иман диллинарш! ЧугIо исламна кхоччуш. Шу ма хIитта шайтIанан гIулчашна тIаьхьа -- и шуна билггала мостагIа ма ду.
209Шайга хIара билгалонаш кхаьчначул тIаьхьа шу талхахь -- шуна хаалаш: и Дела веза ву /бекхам эцарехь/‚ хьекъале ву/гIуллакхаш дIадахьарехь/.
210Уьш хьоьжуш бу-техьа Дела шайга варе мархашна юккъехь‚ иштта маликаш а /шайга даре Iазап дохьуш/‚ тIаккха /Iазапан/ гIуллакх кхочушхиларе? Деле дIадоьрзуш ма ду гIуллакхаш.
❖ Дакъа 26 ❖
211Ахьа хаттахь Исраилан кIенташка: "Мел даийтина Оха цаьрга билгала долу делаллаш. Делан ниIмат хуьйцучунна‚ шега и деъначул тIаьхьа -- и Дела ма ву чIогIа бекхаме.
212Цатешачарна хаздина дуьненан дахар‚ уьш боьлуш бу тешачарех. Баккъалла а, /Делах/ кхоьрурш царна тIехь хир бу къемат дийнахь. Дала рицкъа ма ло Шена луучунна хьесап доцуш.
213Нах хилла цхьа уммат‚ тIаккха Дала баийтира шаьш кхаъ боккхуш хилла болу‚ кхерам тосуш хилла болу пайхамарш‚ цаьрца доссийра бакъдолчуьнца жайна‚ цаьрга нахана юккъехь хьукма дайта церан хилпало хиллачохь. Цу чохь хилпало-м ца хили и /Делан жайна/ шайга деллачарийн бен‚ шайга билгалонаш кхаьчначул тIаьхьа вовшийн юккъехь хьагI хиларна. Дала Шен пурбанца нисбира иман диллинарш шаьш шеконехь хилла долчу бакъдолчунна тIе. И Дела ма ву нисвеш Шена луург нийсачу новкъа.
214Шу моьттуш ду-те шайл хьалха баханчаьрга деънарг шайга а ца кхочуш шаьш ялсамане гIур ду? Лийцина хилла уьш баланаша а‚ цамгарша а‚ мехкаш дегийна царна‚ элчано а‚ цуьнца цхьаьна иман диллинчара а олуш: "Маца хир ду Делера гIо?" -- Ткъа Делера гIо дац герга?
215Цара хьоьга хоьтту: "ХIун лур ю сагIина?" Ахьа ала: "Аша сагIина даьккхина дика /даккха/ -- дена-нанна а‚ гергарчарна а‚ боберашна а‚ мискачу нахана а‚ некъан накъостана а. Аша деш долу дика Дела хууш ву".
216Шуна тIедиллина тIом бар. Иза шуна ца деза хIума ду. Шуна ца деза тарло цхьа хIума -- и шуна дика ду. Шуна деза тарло цхьа хIума -- и шуна вон ду. И Дела хууш ву‚ шу хууш дац.
❖ Дакъа 27 ❖
217Цара хьоьга хоьтту безачу баттах лаьцна‚ цу чохь тIом барх. Ахьа ала: "Цу чохь тIом бар -- доккха къа ду. Ткъа Делан некъах /нах/ духатохар а‚ Цунах ца тешар а‚ дезачу маьждигах/нах духтохар/ а‚ цуьнан нах цу чуьра арабахар кхин доккха ду Далла гергахь". Питана доккха ду тIом барал а. Уьш совцур бац тIом бечуьра шу шайн динах дIадерзийча бен‚ шайн ницкъ кхачахь. Шух шен динах дIавирзина керста хьолехь велларг -- уьш бу шайн Iамалш эшнарш дуьненахь а‚ эхартахь а‚ уьш бу жоьжахатин дай‚ уьш цу чохь гуттар лаьттар бу.
218Баккъалла а, иман диллинарш а‚ хIижардинарш а‚ Делан новкъахь къийсам латтийнарш а -- уьш догдохур долуш бу Делан къинхетаме. И Дела ма ву гечдеш а‚ къинхетаме а.
219Цара хьоьга хоьтту чагIарх а‚ майсирха лаьцна‚ ахьа ала: "Царна чохь доккха къа а ду‚ нахана пайданаш а бу. Царна чохь долу къа доккха ду‚ царна чохь болчу пайданал". Юха а хоьтту цара хьоьга: "ХIун доккхур ду шаьш сагIина?" ахьа ала: "Сов даьлларг". Иштта Дала билгалйоху шуна билгалонаш‚ шу хилийтархьама ойла еш
220Дуьненахь а‚ эхартахь а /долчу гIуллакхех/. Цара хьоьга хоьтту боберех лаьцна. Ахьа ала: "МаслаIат дардика ду царна". Аша уьш вовшех тоьхча-- уьш шун вежарий бу. И Дела хууш ма ву харцо йийриг а‚ нийсо йийриг а. Далла лиънехьара‚ Цо хало йийр яра шуна. Баккъалла а, Дела ма ву веза а‚ хьекъале а.
221Аша ма балабе Делаца накъост лоцу зударий‚ цара иман диллахь бен. Тешаш йолу лай тоьлу Делаца накъост лоцу зудчул‚ цо шуьга тамаша байтахь а. Делаца накъост лоцу божаршна а ма балабе /бусулба/ зударий‚ цара иман диллахь бен. Тешаш волу лай тоьлу Делаца накъост лоцучу стагал‚ цо шуьга тамаша байтахь а. Цара кхойкху жоьжахате‚ Дала кхойкху ялсамане а‚ Шен лаамца гечдаре а. Цо билгалйоху Шен билгалонаш нахана‚ уьш хилийтархьама ойла еш.
❖ Дакъа 28 ❖
222Хьоьга хоьтту зударийн цIано йохарх‚ ахьа ала: "Иза бала хьегар ду". ЦIано йоьхначу хенахь зударех дIакъаста‚ царна герга ма гIо‚ цIанбаллалц. Уьш цIанбелча‚ гIуо царна улло‚ Дала шайга ма хьеххара. Баккъалла а, цу Далла ма беза тоба динарш а‚ Цуна ма беза цIена берш а.
223Шун зударий -- шун охана ду‚ шайн охана де шайна ма луьу. /Диканиг/ хьалха даккха шайна. Делах кхера‚ шуна хаа‚ шу Цуьнца цхьаьнакхетарг хилар. Ахьа кхаъ баккха иман диллинчарна.
224И Дела ма хилийта шайн дуьйнашна Iалашо диканиг ца дан а‚ /Делах/ ца кхера а /вониг деш/‚ нахана юккъехь маслаIат ца дан а. И Дела хезаш а ма ву‚ хууш а ма ву.
225Дала бехке ца лоцу шу даьсса дуйнех‚ шун дагахь доцуши хиллехь‚ амма Цо бехке лоцу шу шун дегнаша динчунна. И Дела гечдеш а‚ кIеда а ма ву.
226Шайн зударшна юххе гIур дац аьлла дуй биинчарна тIехь ду беа баттахь хьажар. ТIаккха уьш бухаберзахь-- и Дела гечдеш а‚ къинхетаме а ву.
227Нагахь санна зударий бита сацам церан хилахь -- и Дела хезаш а‚ хууш а ву.
228Битина болу зударий хьовсур букхузза цIано чекхъяларе. Мегаш дац царна шайн кийрахь Дала кхоьллинаргхьулдан‚ шаьш Делах а тIаьххьарчу дийнах а тешаш белахь. Церан марой хьакъ бу уьш юхаберзо цу чохьуьш лууш белахь маслаIат‚ царна ду шайна тIехь долчуьнах тераниг диканца. Божарийн царна тIехь дарж ю. И Дела ша веза-воккха а‚ хьекъале а ву.
❖ Дакъа 29 ❖
229Къастар шозза ду‚ цул тIаьхьа -- нийсонца юхаерзор ю /зуда/‚ я диканца дIайохуьйтур ю. Шуна хьанал дац аша дIаделлачух хIумма юхаэца. Мегар ду уьшкхоьруш хилахь Делан дозанаш ца латтадарна. Шу кхоьруш делахь цара шиммо а Делан дозанаш ца латтадарна‚ царна шинна а къа дац зуда мехах паргIат яьлча. Уьш ду Делан дозанаш‚ уьш доха ма делаш. Делан дозанаш дохийнарш -- уьш зулам динарш бу.
230Нагахь санна зуда йитахь /кхузза/‚ цул тIаьхьа цунна и хьанал яц‚ кхечуьнга и маре йодахь бен. ТIаккха цо и йитича‚ царна шиннаа къа дац шаьш цхьаьнакхетча‚ уьш моьттуш белахь‚ шаьш Делан дозанаш латтор ду‚ аьлла. Уьш ду Делан дозанаш‚ Цо билгалдеш долу хууш долчу къомана.
231Аша зударий битина /цкъа я шозза/ болуш‚ церан хантIекхаьчча -- юхаберзабе уьш нийсонца‚ я дIабахийта уьш диканца. Аша юха ма берзабе уьш зуламца -- тIаккха аша дозанаш талхор ду. И динчо шена зулам до. Делан аяташ забаре ма лаца. Аша дагадаийта шайна хилла долу Делан ниIмат а‚ Цо шеца шуна хьехам беш долу Ша шуьга доссийна долу жайна а‚ /шуна делла долу/ хьекъалалла а. Шу Делах кхера‚ шуна хаалаш и Дела массо хIума хууш вуйла.
❖ Дакъа 30 ❖
232Аша зударий битина‚ церан хан герга кхаьчча‚ ашановкъарло ма елаш уьш шайн марошка юхаберзан‚ уьш вовшашна реза хиллехь диканца. И хьехам беш бу шуна‚ шух Делах а‚ тIаьххьарчу дийнах а тешаш волчунна. Иза хьекъале а ду шуна‚ цIена а ду. И Дела хууш ву‚ шу хууш дац.
233Наноша дакхадойла шайн бераш дуьззина шина шарахь. Иза ду лууш волчунна дакхор кхочушдан. Шена бер динчуннатIехь ду -- зударшнадаа хIума а, тIе духа хIума далар а нийсонца. СинатIедуьллуш дац цуьнан ницкъ ца кхочург. Нанна зен ма дойла шен бер бахьанехь‚ шена бер динчунна а зен ма дойла шен бер бахьанехь. /Ден/ ирс оьцучунна -- цуьнга терра (да веллехь, цу беро цуьнгара эцначу ирсан юккъера вакхочунна мах лойла беран валис). Царна шинна алаахь дакхор юкъахдаккха вовшийн резаллица а‚ дагабовларца а -- къа дац царна. Шуна лаахь шайн бераш дакхон кхин зуда лаха шуна къа дац аша цунна мах белча даггара. Шу Делах кхералаш‚ шуна хаалаш и Дела аша дийриг гуш вуйла.
234Шух дIакхелхина шайл буха зударий бисинарш -- церан зударий хьовсур бубеа баттахь а‚ итт дийнахь а. И хан тIекхаьчча‚ шуна къа дац цара шайх динчунна диканца. И Дела аша дийриг дика хууш ву.
235Къа дац шуна аша шайн захало цу зударшка дIахьедича а‚ я къайладаьккхина шайгахь дитича а. Далла хаьа аша и тIаьхьа хьахор дуйла. Мухха делахь а‚ ваIдама е царна къайлах‚ нийса дош олуш бен. И ялор чIагI ма де яздинаргшен ханна тIекхаччалц. Шуна хаалаш‚ и Дела хууш вуйла шун дагахь дерг. Цунах ларлойла шу. Шуна хаалаш‚ и Дела гечдеш а‚ хьена-кIеда а вуйла.
❖ Дакъа 31 ❖
236Къа дац шуна аша шаьш Iиттаделла а доцу я‚ шайн маххадийна а боцу зударий битича. Ло царна шайн пайденна цхьацца хIума: хьал долчо -- шен тароне хьаьжжина‚ хьал доцучо -- шен тароне хьаьжжина‚ гIиллакхацанийса болчу пайданна‚ дика Iамалш ечарна хьакъ хилла болчу пайданна.
237Аша зударий битахь‚ шаьш царех Iиттаделла а доцу‚ амма шайна мах хадийна болу -- шаьш хадийначул ах мах лур бу аша‚ лур бац‚ нагахь цара я зуда ялор-йитар шайн карахь долчара битахь. Мах ца оьцуш битар (урдох хIумма юха ца даккхар) герга ду /Делах/ кхоьруш хиларе. Аша диц ма де шайн юккъера дозалла‚ баккъалла а, и Дела аша дийриг гуш ву.
238Ларде ламазаш а‚ юккъераламаз а‚ дIахIотта Далла муьтIахь хилла.
239Шайна кхерам хилахь -- ламазаш де шаьш гIаш лаьтташехь я хевшина доьдушшехь. Шаьш кхерамах хьалхадевлча‚ Дела хьехавелаш‚ Цо шуна Iамадеш ма-хиллара‚ шуна хууш ца хилларг.
240Шух дIакхелхина шайл буха зударий бисинчара шайн зударшна весет дина дакъа дуьтийла цхьа шо дуззалц. Уьш арабовлахь‚ шуна къа дац цара шайлахь динчунна нийсонца. И Дела веза а‚ хьекъале а ву.
241Битинчу зударшна напхаду нийсонца‚ Делах кхоьручарна хьакъ долуш.
242Иштта билгалдоху Дала шуна Шен аяташ‚ шу хьекъале хилийтархьама.
❖ Дакъа 32 ❖
243Хьуна ца гои шайн цIеношкара арабевлларш -- эзарнаш -- баларх бевдда? Дала цаьрга элира: "ДIакхалха (лев)!" ТIаккха Цо уьш денбира. Баккъалла а,‚ и Дела дозалла долуш ву нахана тIехь.амма дукхахболчу наха баркалла ца олу.
244ТIом бе Делан новкъахь. Шуна хаа‚ и Дела ша хезаш а‚ хууш а вуйла.
245Далла хаза декхар делларг‚ милла велахь а‚ Цо масийттаза алсамдоккхур ду цунна и. И Дела ша рицкъа дIакъовлуш верг а ву‚ дIахоьцуш верг а ву‚ Цуьнга шу дIадерзор долуш а ду.
246Хьуна ца го Исраилан кIентех элаша Мусал тIаьхьа шайн пайхамаре алар: "Ваийта тхуна паччахь‚ оха Делан новкъахь тIом бийр бу". Цо элира: "Шу хила тарло-те‚ шайна тIе тIом бар диллича‚ и ца бан дохкуш?" Цара элира: "Оха хIунда ца бо Делан новкъахь тIом‚ тхо тхан цIеношкара а, тхан доьзалах а ара даьхна хилча?" Царна тIом бар тIедиллича‚ бухабевлира уьш‚ царех кIеззиг берш боцурш. И Дела хууш ма ву зулам дийриш.
247Церан пайхамара цаьрга элира: "Дала ваийтина шуна ТIалут‚ паччахь вина". Цара элира: "Цуьнан муха хир ду тхуна тIехь паччахьалла? Тхо хьакъ ду цул паччахьалла дан. Шортта даьхний а ца делла цунна". Цо элира: "Дала и хаьржина шуна тIехь‚ Цо и сов ваьккхина Iилманехь а‚ дегIехь а. Дала паччахьалла луш ду шена луучунна. И Дела шорта ву‚ Ша хууш а ву".
248Церан пайхамара цаьрга элира: "Цуьнан паччахьалла хиларан билгало ю шуьга тIорказ дар‚ шена чохь сакинатдолуш шун Делера‚ Мусан а‚ ХIарунан а доьзало бухайитина цхьацца хIуманаш йолушшаьш маликаша хьош а йолуш". Баккъалла а, цу чохь делалла ма ду шуна‚ шу хиллехь тешаш.
❖ Дакъа 33 ❖
249ТIалут шен эскарца араваьлча‚ цо элира: "Дала шу зуьйр долуш ду хица: цунах хи мелларг сох вац (сан эскарца гIазоте гIур вац)‚ цунах чам ца баьккхинарг‚ шен куьйга эцна цхьа кана боцург‚ и сох ву (и гIур ву гIазоте)". Цара цунах хи мелира‚ цхьа кIеззиг берш боцучара. Иза а /ТIалут/ цуьнца /Делах/ тешаш хилларш а дIабахча‚ цара элира: "Вайн ницкъ кхочур бац тахана Джалутана‚ цуьнан эскарна а тIехь". Шаьш Делаца цхьаьнакхетарг хиларх тешна болчара элира: "Моссаза жимачу тобано йоккха тоба эшийна Делан лаамца. Баккъалла а, Дела ма ву собар долчаьрца".
250Джалутана а‚ цуьнан эскарна а уьшгучубевлча‚ цара элира: "Тхан Кхиош-кхобуш верг! Ахьа собар лолахь тхуна‚ чIагIбелахь тхан когаш‚ гIо делахь тхуна ца тешаш долчу къомана тIехь".
251Делан лаамца цара уьшэшийра. Давуда вийра Джалут. Дала цунна паччахьалла а‚ хьекъал а делира‚ Iамийра цунна Шена луучух. Дала нах цхьаберш кхечаьрца ларош бацахьара‚ латта бехлур дара‚ амма и Дела ву Iаламна тIехь дозалла долуш.
252Уьш Делан аяташ ду‚ Оха хьуна доьшуш бакъхиларца. Баккъалла а‚ хьо ма ву /Дала/ ваийтинчарех.
253Уьш элчанаш бу! Базбина Оха царех цхьаберш вукхарел. Царех ву Дала шеца къамел динарг‚ Цо айбина царех цхьаберш даржашца. Оха елира Марьяман кIанте Iисага а билгалонаш‚ чIагI а вира Оха и сийдолчу сица. Далла лиъна хиллехьара‚ тIом бийр бацара царел /элчанел/ тIаьхьа болчара шайга билгалонаш дIакхаьчначул тIаьхьа‚ амма цхьа барт ца хилла уьш -- царех бу тешарш а‚ царех бу цатешарш а. Далла лиъна хиллехьара‚ тIом бийр бацара цара‚ амма Дала до Шена луьург.
❖ Дакъа 34 ❖
254ХIай‚ иман диллинарш! СагIа ло Оха шайна деллачу рицкъанх‚ шена чохь йохкар а‚ доттагIалла а‚ шапаIат а доцу детIекхачале. Цатешарш -- уьш бу-кх зулам дийраш.
255АллахIу -- кхин Дела вац И воцург‚ дийна ву И‚ Ша дIахIоьттина ву‚ наб озоро а схьа ца лоцу И‚ набаро а. Цуьнан ду стигланашкахь дерг а‚ лаьттахь дерг а. Цхьа а ма вац Цуьнан гергахь шапаIат дийр долуш‚ Цуьнан лаамца бен. Царел хьалха хилларг хууш ву И‚ тIаьхьа хиндерг а /хууш/ ву. Цуьнан Iилманан хIуманна а тIаьхьакхуьур ма бац уьш, цунна луучунна а бен. Шуьйра хилла Цуьнан курсстигланаш а, латта а чу лоцуш. Уьш Iалашъярехь хIумма а хало ца хуьлу Цунна, И лекха верг а‚ сийлахь -- веза верг а ву.
256Ницкъ бийр бац динехь‚ билгалбаьлла нийса некъ харц некъал. ТIагIутахца тешаш‚ Делах тешнарг -- и схьалаьцна ву чIогIа гIортор /чIогIа тоба/‚ ша южур йоцу. И Дела ша хезаш а‚ хууш а ма ву.
257Дела ву тешаш болчеран вали. Цо уьш арабоху боданера серлонга. Ца тешаш берш -- церан авлияаш‚ тIагIуташ ду‚ цара ара ма боху уьш серлонгара бодане‚ уьш ма бу цIеран дай‚ уьш цу чохь гуттар а лаьттар ма бу.
❖ Дакъа 35 ❖
258Хьуна гой и ИбрахIимца къуьйсуш хилларг цуьнан Кхиош-кхобучух лаьцна‚ Дала шена паччахьалла делла хиларна? ИбрахIима элира: "Сан Кхиош-кхобург ву Ша дендеш а‚ долуьйтуш а верг". Цо /Номруз паччахьа/ элира: "Аса дендо‚ долуьйту". ИбрахIима элира: "Дала малх боуьйту малхбалехула‚ ахь баийтал и малхбузехула". ТIаккха карзахвелира цатешарг. Дала нис ца до зуламе долу къам.
259Я цхьана эвлана уллохула воьдучух терра‚ и ша тхевнийн тIейоьжна хилла йолу. Цо элира: "Мичара денйийр ю хIара Дала‚ хIара еллачул тIаьхьа!?" Дала и валийтира бIешарна‚ тIаккха денвира. Элира /Дала/: "Мел лаьттира хьо?" Цо элира: "Со лаьттира /велла/ цхьана дийнахь я ахдийнахь". Цо /Дала/ элира: "ХIан-хIа‚ хьо лаьттира бIешарахь‚ хьо хьажал хьайн кхачане а‚ маларе а -- хийца ца делла уьш‚ хьо хьажал хьайн вире‚ Оха цхьа делалла хуьлуьйтур ду хьох нахана. Хьажал хIинца даьIахкашка‚ муха Оха уьш денйо‚ тIаккха царна тIе жижиг латадо". И шена билгалдаьллачул тIаьхьа‚ цо элира: "Суна хаьа Дала массо хIуманна тIехь ницкъ кхочуш вуйла".
260ИбрахIима аьлла хилла: "Сан Кхиош-кхобург‚ гайтахь суна‚ Ахьа муха денбо белларш". Цо /Дала/ элира: "Хьо ца теша‚ ткъа?" Элира /ИбрахIима/: "Теша‚ делахь а‚ дог чIагIдалийтархьама". /Дала/ элира: "ХIета‚ схьаэца диъ хьоза‚ хьайна тIедаладай‚ дакъош де царех. ТIаккха хIора ломана тIе цхьацца дакъа дилла царех‚ тIаккха уьш тIекхайкха хьайна -- сихха тIедогIур ду хьуна уьш‚ хьо хууш хилалахь и Дела Ша веза а‚ хьекъале а вуйла".
❖ Дакъа 36 ❖
261Шен долахь дерг Делан новкъахь даьккхинчун масал ду‚ буьртиган масалх терра: цо схьабалийтина ворхI кан‚ хIора кена чохь бIе буьртиг болуш. Цу Дала алсам ма доккху Шена луучунна‚ и Дела шорто йолуш а‚ хууш а ма ву.
262Шен долахь дерг Делан новкъахь доккхуш берш‚ тIаккха шаьш даьккхинчунна тIаьхьа тIехдеттарш а‚ бехкаш а ца идош‚ царна шайн миэл ма бу‚ шайн Кхиош-кхобучун гергахь‚ кхерам ма бац царна‚ сагатдийр ма дац цара.
263Хаза дош а‚ гечдар а тоьлу шена тIаьхьа бехк идош долчу сагIанал‚ и Дела хьал долуш а‚ собаре а ма ву.
264ХIай‚ иман диллинарш! ХIаллак ма де шайн сагIанаш тIехдеттаршца а‚ бехкашца а‚ шен долахь дерг даьккхинчух тера нахана гайтархьама‚ ша Делах а‚ тIаьххьарчу дийнах а тешаш а воцуш. Цуьнан масал ду шерачу тIулгах тера‚ шена тIехь латта долу‚ шена тIе чIогIа догIа а кхетта‚ и бисира шерра /шена тIера латта дIадаьлла/. Ницкъ кхочур бац церан шаьш гулдинчух хIуманна а /пайдаэца/‚ цу Дала нис ца до цатешаш долу къам.
265Дела реза хиларе догдохуш, /имана тIехь/ шаьш чIагIдалархьама шайн долахь дерг /сагIина/ даьккхийнчийн масал тера ду басахь йолчу бешах‚ шена тIе чIогIа догIа деача‚ стом дуккха алсамбуьйлуш‚ чIогIа догIа ца дагIахь‚ догIа серсаш /цунах тоам хуьлуш/. И Дела цара лелориг гуш ма ву.
266Шуна цхьанна а луур дарий шена хурманийн а‚ кемсийн а беш хила‚ шена бухахула татолаш а лелаш‚ массо стом шена чохь болуш‚ тIаккха и воккха а хилча‚ шен кегий доьзал болуш‚ шена чохь цIе йолу чIогIа мох баьлла‚ цо и ягаян? Иштта билгалдоху Дала шуна аяташ‚ шу хилийтархьама ойла еш.
❖ Дакъа 37 ❖
267ХIай‚ иман диллинарш! СагIина ло‚ шаьш тардина хиллачух цIенчух‚ Оха шайна лаьттах схьадалийтинчух а. Аша сагIа доккхуш шун Iалашо ма хуьлийла боьханиг‚ аша а оьцур ма яцара и /шайна елча/ бIаьргаш хьабийна бен‚ шуна хаалаш‚ и Дела хьал долуш а‚ хастам болуш а вуйла.
268ШайтIано ваIда йо шуна пекъаралла‚ хьоьху шуна ирчаниг. Дала ваIда йо шуна Шегара гечдар а‚ комаьршалла а‚ И Дела шорто йолуш а‚ хууш а ву.
269Шена луучунна хьекъал луш ву И‚ шена хьекъал делларг -- шена дуккха а диканна делларг ву-кх‚ цуьнан ойла-м ца йо хекъал долчара а бен.
270Аша хIума сагIийна елча‚ муьлха нузардийча -- баккъалла Дела и дика хууш ма ву. Ма хир бац зуламхошна гIоьнчий.
271Аша /нахана/ гуш дахахь сагIанаш -- дика ду иза. Аша уьш къайлах дахахь‚ пекъаршна лахь -- и ду шуна тоьлашха‚ цодойур ду шуна шун вонаш‚ и Дела аша дийриг дика хууш ма ву.
272Хьуна тIехь дац уьш нийсачу новкъахь хилар‚ амма Дала нисво Шена луург‚ аша диканна мел даьккхинарг-- шуна шайна ду. Аша ца доккху и Делан юьхье сатуьйсуш а бен. Аша мел даьккхинчу диканна бекхам хир бу шуна‚ зулам дийр дац шуна.
273Пекъарашна /ло сагIанаш/‚ шаьш Делан новкъахь чIагIбелла болчу‚ ца кхуьу уьш лаьттахула кхерста; ца хуучунна моьтту уьш хьал долуш бу‚ уьш /сагIа/ ца доьхуш болу дела‚ хьуна бевзар бу уьш церан Iаламаташца‚ тIехIоьттина /сагIа/ ца доьху цара нахе. Муьлхха диканиг аша (сагIийна) даьккхийча -- баккъалла Дела и дика хууш ма ву шуна.
❖ Дакъа 38 ❖
274Шаьш шайн долахь дерг /сагIина/ доккхуш берш буса а‚ дийнахь а‚ къайлах а‚ гуш а -- царна шайн миэл хир бу шайн Кхиош-кхобучун гергахь‚ кхерам а хир бац царна‚ сингаттаме а хир бац уьш.
275Шаьш рибаюуш берш гIовттур ма бац ша шайтIано таIийнарг гIоттуш санна а бен. Иза ду цара аларна: "Йохка-эцар рибах тера ду". Йохка-эцар хьанал дина Дала‚ риба хьарам дина. Шега шен Кхиош-кхобучуьнгара хьехам а беъна сецнарг-- цунна хьалха дахнарг аду‚ цуьнан гIуллакх Деле дIадоьрзу. Юха а цуннатIевирзинарг -- уьш цIеран дай бу‚ цу чохь уьш гуттар лаьттар бу.
276ДIадойу Дала риба‚ кхиадо сагIанаш. Цу Далла ца веза массо цатешарг а‚ къинош дийриг а.
277Шаьш тешнаберш‚ дика Iамалш йинарш‚ ламаз хIоттадеш‚ закат луш берш -- царна миэл бу шайн Кхиош-кхобучун гергахь‚ кхерам хир бац царна‚ сингаттаме хир бац уьш.
278ХIай‚ иман диллинарш! Кхера Делах‚ дита бухадуьсуш долу риба‚ шаьш иманехь делахь.
279И аша ца дахь -- Делера а‚ Цуьнан элчанера а тIом кхайкхабе. Аша тоба дахь-- шуна шайн долахь долчун кортош ду‚ аша зулам дийр дац -- шуна а зулам дийр дац.
280Цуьнгахь хало хилахь-- атта хиллалц тIаьхьатоттур ду /декхар схьадехар/‚ аша и сагIина дитахь -- дика ду шуна‚ шу хууш делахь.
281Шу кхера дийнах‚ шена чохь шу Далла тIе дIадуьгур долчу‚ тIаккха массо сина ша тардиначуьнца бекхам бийр бу‚ царна зулам дийр дац.
❖ Дакъа 39 ❖
282ХIай‚ иман диллинарш! Шаьш вовшашкара декхарш оьцуш цIе тоьхначу ханна -- дIаязде уьш. Яздойла шуна юккъехь яздечо нийсонца. Яздийриг дуьхьала ма хуьлийла яздан‚ Дала ша Iамийна ма хиллара. Цо яздойла‚ шена тIехь декхар долчо дIадуьйцийла. Делах -- шен Кхиош-кхобучух кхоьрийла и /харц дийца/‚ хIумма ма эшадойла цо цунах. Нагахь санна и шена тIехь декхар дерг хилахь тIалам боцуш я заьIап‚ ша дIадийца ца луш‚ -- цуьнан варис дуьйцийла нийсонца. Шайн божарех шина теше тоьшалла а дайта‚ ши боьрша стаг ца хилахь -- цхьа боьрша стаг а‚ ши зуда а‚ шаьш царна тешаш хила реза долчу‚ царех /зударех/ цхьаъ тилалахь а -- вукхо цунна дагадоуьйтур ду. Тешаша дуьхьало ма йолда /тоьшалла дан/ шаьш кхайкхинчу хенахь. Аша мало ма йолда и /декхар/ дIаяздан‚ жима делахь а‚ доккха делахь а шен хан тIекхаччалц. Иза мелхо а нийса ду Далла гергахь‚ чIогIа ду тоьшаллина‚ герга ду шуна шеко ца хиларехь. Нагахь и хилахь лаьтташ йолу йохка-эцар‚ аша вовшийн юккъехь дIахьош йолу‚ -- и ца яздарх къа дац шуна. Тешаш хIиттабе шаьш йохка-эцар еш. Яздеш волчунна а зен ма дойла‚ тешана а. Аша и дахь -- и шуьца песакъаллахилар ду. Шу кхера Делах‚ Дела шу Iамадеш ву. И Дела массо хIума ша хууш ву.
283Шу новкъахь хилла‚ шуна яздан стаг ца каравахь -- кара хIума ло закъалтана. Шух цхьаболчара вукхарна тешамна хIума елча-- шена тешамна елла хIума юхаерзайойла цо‚ шен Делах -- шен Кхиош-кхобучух -- кхоьрийла иза /и юха ца ерзаян/. Аша ма хьулделаш тоьшалла‚ и хьулдинарг -- шен даго къинош динарг ву. И Дела аша дийриг хууш ма ву.
❖ Дакъа 40 ❖
284Делан ду стигланашкахь дерг а‚ лаьттахь дерг а‚ аша гучудаьккхича а шайгахь дерг‚ я хьулдича а -- и хьесап дийр ду шуна Дала. Шена луучунна гечдийр ду Цо‚ Шена луучунна Iазап дийр ду. И Дела массо хIуманна тIехь ницкъ кхочуш ма ву.
285Элча тийшира шен Кхиош-кхобучуьнгара шега доссийнчух‚ муъма нах а тийшира. Массо тийшира Делах‚ Цуьнан маликех а‚ Цуьнан жайнех а‚ Цуьнан элчанех а‚ Цуьнан элчанийн юккъера цхьа а къаста ца во оха. ТIаккха цара элира: "ЛадоьгIна оха‚ муьтIахь хилла тхо. Ахьа гечделахь тхуна‚ тхан Кхиош-кхобург‚ Хьоьга ду-кха дIадерзар".
286Синна тIе ца дуьллу Дала цуьнан ницкъ кхочург бен. Цунна -- ша тардинарг ду‚ цунна дуьхал а -- ша тардинарг ду. "Тхан Кхиош-кхобург‚ Ахьа тхо бехке ма лацалахь тхо дицделча а‚ я гIалатдаьлча а. Тхан Кхиош-кхобург‚ Ахьа тхуна тIе ма йиллалахь хало‚ Ахьа тхол хьалхабаханчарна тIе йилларх терра. Тхан Кхиош-кхобург‚ Ахьа тхуна тIе ма диллалахь тхуна шена тIехь ницкъ ца кхочург‚ хьалхадахалахь тхо‚ гечделахь тхуна‚ къинхетам а белахь тхох‚ Хьо ву тхан верас‚ гIо делахь тхуна ца тешачу къомана тIехь". /Иштта деха боху Дала муъма нахе/.